Gepubliceerd op: vrijdag 6 juli 2018

EI 104: Marlene van Niekerk – In ’n vatting van gekraakte

 

Stilleven met drie mispels en een vlinder (ca. 1693-1695) Adriaen Coorte Olieverf op papier, 26,9 x 20,4 cm privécollectie

Stilleven met drie mispels en een vlinder (ca. 1693-1695)
Adriaen Coorte
Olieverf op papier, 26,9 x 20,4 cm
privécollectie

In ’n vatting van gekraakte
plint en pieterselievlinder
van ’n ligakkoord op drie
ryp mispels. Jy weet waarom
jy hulle huis toe bring –
dit skeel hul nie dat jy hul
lydsaamheid begeer, hul soet
vermolmings as dade
van jou eie sterflikheid
herken. Op hul voetstuk
van bewerkte klip,
deur ’n skoenlapper
besoek, vang jy hul opulente
ongetraaktheid vas en weet
jou daarby ingereken,
raakgetel, eendag,
maak nie saak wanneer,
in ’n museum met Rembrandts,
Ruisdaels en Vermeers –
deur jou beste vriende
vergesel.
In een kader van gekraakte
plint en peterselievlinder
valt een lichtakkoord op drie
rijpe mispels. Jij weet waarom
je ze hebt meegenomen –
het deert ze niet dat je hun
lijdzaamheid begeert, hun zoete
bederf als een verrichting
van je eigen sterfelijkheid
herkent. Op het voetstuk
van bewerkte steen, door een
schoenlapper bezocht, strik
jij hun gulle onverstoor-
baarheid en weet je daardoor
inbegrepen, meegeteld, eens,
het maakt niet uit wanneer,
in een museum met Rembrandt,
Van Ruisdael, Vermeer –
door je beste vrienden
vergezeld.

(Vertaling: Henda Strydom en Marlene van Niekerk)

 
___
De zeer fraai uitgegeven bundel In de stille achterkamer van Marlene van Niekerk laat schilderijen zien van Adriaen Coorte (zeventiende eeuw) en Jan Mankes(1889-1920). Eerst de reproductie, dan het gedicht en dan de vertaling, die voor ons Nederlanders misschien niet noodzakelijk, maar dan toch handig is, omdat we sommige woorden niet kennen. Je leest eerst het Afrikaans, dan de vertaling en dan weer het Afrikaans, want de muziek klinkt beter in de oorspronkelijke taal. Dan kun je ook genieten van de Afrikaanse woorden.

De ‘peterselievlinder’ heet in het Nederlands ook “oranjetip”. Coorte heeft hem opgezet en op zijn schilderij boven de mispels vliegend afgebeeld. De vlinder is symbool van de onsterfelijke ziel en voor de kortstondigheid van het leven. De vlinder staat ook symbool voor de drie stadia die de menselijke ziel doorloopt: leven, dood en wederopstanding.

De ‘schoenlapper’ heet ook wel “admiraalvlinder”, maar hij ziet er anders uit dan de oranjetip. Hier neemt de dichteres haar vrijheid.

De mispels op het schilderij zijn rood, maar in werkelijkheid zijn ze eerder bruin. Ze worden pas echt rijp na de eerste nachtvorst. De ‘peterselievlinder’ is juist een voorjaarsvlinder en hij heeft niets te maken met de rijpe mispel. Het schilderij is dus een constructie.

Het gedicht gaat over sterfelijkheid en lijdzaamheid of onverstoorbaarheid en berusting, maar ook over vakmanschap en eeuwige roem en over licht.

Coorte wordt naast de groten van de Nederlandse schilderkunst gezet. In het Mauritshuis hangen ze samen. De schilder herkent het zoete bederf van de vruchten, zoals de dichteres de stilte en de aandacht voor de natuur herkent, of moet ik schrijven: voor wat eens leefde, voor kleur en licht.

‘jy hulle huis toe breng’ is treffender dan de vertaling. De ‘jy’ is natuurlijk Coorte, maar in de vereenzelviging lijkt het woord ook betrekking te hebben op Van Niekerk.
‘vang’ is treffender dan ‘strik’; ‘gul’ is daarentegen beter dan ‘opulent’.
Waarom de beroemde schilders de s verliezen in de vertaling is mij niet duidelijk, wel dat Coorte volgens Marlene van Niekerk een plaats naast deze schilders verdient.
___
 


In de stille achterkamer
Marlene van Niekerk
Gedichten bij schilderijen van Adriaen Coorte en Jan Mankes
Vertaling door Henda Strydom en Marlene van Niekerk
Uitgeverij Querido
ISBN 9789021409689

 

 

 

 

 

About the Author

- Dichter, prozaïst,criticus, interviewer.